Zuidelijke groene schildwants

Objectief gezien kun je de Zuidelijke groene schildwants (Nezara viridula) misschien een fraai ogend insect noemen dat de laatste jaren steeds vaker in Nederland opduikt. Met zijn egaal groene, schildvormige lichaam (11,5 tot 16,5 millimeter) en soms wat rode accenten op de randen van het halsschild lijkt hij op onze inheemse Groene schildwants (Palomena prasina). Het verschil zit, zoals altijd, echter in details: drie kleine witte stipjes aan de achterrand van het halsschild en een voorkeur voor warmere omstandigheden. In de winter kan hij wat bruinig verkleuren.

Van oorsprong komt de soort waarschijnlijk uit oostelijk Afrika en dan met name Ethiopië. Vandaaruit heeft hij zich al vroeg in de geschiedenis middels handelskaravanen in noordelijke richting verspreid. Daarna was het hek van de dam, want intussen kun je deze soort over de hele wereld aantreffen, vooral in tropische en subtropische gebieden. Hij is een echte generalist: hij prikt met zijn steeksnuit in meer dan honderd verschillende plantensoorten, met een voorkeur voor peulvruchten, zoals bonen en soja, maar ook tomaten, paprika, komkommers, fruitbomen en sierplanten zijn niet veilig voor de zuidelijke groene schildwants. Door het injecteren van speeksel ontstaan misvormingen, vlekken en rotting op vruchten en groeipunten, wat flinke economische schade kan veroorzaken in de glastuinbouw en moestuinen.

In Nederland werd deze schildwants rond de jaren 2005 en 2006 voor het eerst gemeld, aanvankelijk vooral in en rond kassen en moestuinen. Dankzij mildere winters en klimaatverandering rukt hij op eigen kracht verder op vanuit het zuiden. Tegenwoordig is hij in vrijwel elke provincie waargenomen en lokaal al zeer algemeen. Nimfen en volwassenen zijn vooral laat in het zomerseizoen te zien, maar de soort lijkt zich steeds beter te handhaven. Wat we nodig hebben, is een extreem koude winter, maar dat zou voor vele andere exoten ook een (tijdelijke) oplossing zijn.

Net als veel andere exoten profiteert de zuidelijke groene schildwants van het ontbreken van voldoende natuurlijke vijanden in onze contreien. In de kas kan biologische bestrijding met sluipwespen helpen, maar daarbuiten is dat een stuk lastiger. De wants is geen directe bedreiging voor de inheemse biodiversiteit op grote schaal, maar is wel een lastpak voor telers en tuinders.

Die opmars van de zuidelijke groene schildwants illustreert hoe ongemerkt soorten kunnen (en zullen) meeliften met handelsstromen en profiteren van veranderende klimaatomstandigheden. Het is geen win-win-situation, maar een loose-loose-situation.

Het is weer een prachtig voorbeeld van hoe exoten ons landschap in negatieve zin veranderen. De zuidelijke groene schildwants is in ieder geval niet meer weg te denken uit de Nederlandse natuur.