Druifluis

Noem de druifluis (Daktulosphaira vitifoliae) en iedere wijnliefhebber huivert. Dit nog geen één millimeter grote insect is één van de meest beruchte plaagdieren uit de geschiedenis van de landbouw. De druifluis veroorzaakte aan het eind van de negentiende eeuw één van de grootste rampen die de Europese wijnbouw ooit heeft gekend.

De druifluis is oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika. Daar leeft hij van nature op inheemse druivensoorten, die in de loop van eeuwen een natuurlijke weerstand hebben ontwikkeld. De wortels van de Amerikaanse druiven scheiden een kleverig sap af dat de nimf afstoot door haar mond te verstoppen wanneer ze probeert zich aan de plant te voeden.

Halverwege de negentiende eeuw werden Amerikaanse wijnstokken naar Europa geïmporteerd, onder meer voor botanisch onderzoek en experimenten. Onbedoeld reisde de druifluis mee. Rond 1863 werden de eerste aantastingen vastgesteld in de Franse Rhônevallei. Vanaf dat moment verspreidde het insect zich razendsnel over vrijwel alle Europese wijngebieden.

De schade ontstond doordat de druifluis zich wél wist te voeden met de wortels van de Europese wijnstok (Vitis vinifera). Op de plaatsen waar de luis zuigt ontstaan wondjes en verdikkingen, waardoor schimmels en bacteriën kunnen binnendringen. De wortels sterven langzaam af en uiteindelijk volgt ook de hele wijnstok. Omdat de luis zich zeer snel voortplant, konden complete wijngaarden binnen enkele jaren verloren gaan. Tegen het einde van de negentiende eeuw was naar schatting meer dan zeventig procent van alle Franse wijngaarden vernietigd. Ook Italië, Spanje, Duitsland, Oostenrijk en andere wijnlanden werden zwaar getroffen. De economische schade was enorm: wijnboeren gingen failliet, dorpen verloren hun belangrijkste inkomstenbron, de wijnproductie stortte in en liefhebbers raakten depressief.

Pas toen men Europese druivenrassen ging enten op resistente Amerikaanse onderstokken zag men licht aan het einde van die donkere tunnel. De bovengrondse plant bleef een Europese druif, terwijl de wortels bestand waren tegen de druifluis. Deze techniek wordt nog steeds wereldwijd toegepast.

Ook in Nederland komt de druifluis voor. Oudere bronnen vermelden nog optimistisch dat de soort hier niet voorkomt, maar dat is inmiddels achterhaald. Verspreid over Nederland zijn verschillende recente waarnemingen geregistreerd, wat aantoont dat de soort zich ook in Nederland heeft gevestigd. Toch vormt de druifluis hier (nog) geen probleem.

De druifluis is een zogenaamde monofage plaag, want deze soort parasiteert alleen op druiven. Wetenschappers en ambtenaren zijn dus gerust. Nederland kent slechts een beperkte wijnbouw en veel commerciële wijngaarden gebruiken eveneens geënte wijnstokken met resistente onderstammen.

Tot dat de druifluis zich weer weet aan te passen aan veranderende omstandigheden, want niemand weet precies waar deze soort zich mee voedt als er geen druif in de buurt is.