Lindenspitskop

De lindenspitskop (Oxycarenus lavaterae) is een kleine wants. Oorspronkelijk kwam de soort vooral voor in het Middellandse Zeegebied, inclusief Noord-Afrika. Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw is de wants echter ook in noordelijke richting gereisd (of liever: meegereisd) en is intussen ook in Nederland gearriveerd.

Volwassen exemplaren van de lindenspitskop bereiken een lengte van 4,5 tot 5,5 millimeter (vrouwtjes) of 4,0 tot 5,0 millimeter (mannetjes). De dames zijn dus iets groter dan de heren.

Volwassen wantsen zijn grotendeels rood, wit en zwart gekleurd. De kop, het volledige halsschild (prothorax), het schildje (scutellum) en de antennes zijn zwart. De bovenzijde van het achterlijf is baksteenrood, terwijl de randen van het achterlijf (connexivum) zwartachtig zijn. De voorvleugels zijn kleurloos en doorzichtig en ze reiken tot aan het uiteinde van het achterlijf of steken er iets voorbij. Nimfen zijn eenvoudig te herkennen aan hun zwarte kop en rode achterlijf. De vleugelscheden van de nimfen zijn volledig zwart.

Er zijn doorgaans twee generaties per jaar. Deze wantsen leven op en voeden zich met planten uit de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae), zoals Lavatera (waaraan de lindenspitskop zijn wetenschappelijke soortnaam dankt), Althea, Hibiscus en Malva. In sommige landen kunnen grote aantallen schade veroorzaken aan zaadgewassen, waardoor de soort daar als een invasieve plaag wordt beschouwd. Bovendien is aangetoond dat in het speeksel van een lindenspitskop een protozoa, een parasiet, is aangetroffen die planten infecteert[1]. Zo onschuldig is de lindenspitskop dus ook weer niet.

In warmere landen overwintert lindenspitskop in het volwassen stadium. De wantsen vormen dan grote groepen op de stammen en takken van bomen, meestal op lindes (Tilia), zoals de Amerikaanse linde (Tilia americana), de winterlinde (Tilia cordata), de zomerlinde (Tilia platyphyllos) en de kleinbladige linde (Tilia parviflora). Bij afwezigheid van linden neemt de lindenspitskop genoegen met andere boomsoorten, zoals de populier (Populus), de plataan (Platanus) en de paardenkastanje (Aesculus hippocastanum).

Ook in Nederland kun je soms honderden tot duizenden exemplaren op één enkele boom aantreffen. Deze groepsvorming is een effectieve overlevingsstrategie. Door dicht tegen elkaar aan te kruipen, beperken de wantsen warmteverlies en zijn ze beter beschermd tegen wind en koude temperaturen. Voor voorbijgangers kan zo'n grote groep insecten misschiem voor rillingen op de rug zorgen, maar voor mensen vormen ze geen gevaar. Ze steken niet, veroorzaken geen schade aan bomen en dringen slechts zelden huizen binnen.

In 2007 werden er voor het eerst lindenspitskoppen in ons land gemeld in een boomkwekerij op kweekmateriaal van de winterlinde afkomstig uit Bologna (Italië). Pas in 2016 volgde een nieuwe bevestigde waarneming, maar sindsdien lijkt de verspreiding in een stroomversnelling te zijn geraakt. Waarschijnlijk profiteren de wantsen van het steeds warmere klimaat, waardoor zij zich gemakkelijker kunnen vestigen en voortplanten. Inmiddels worden ze op steeds meer plaatsen in Nederland gezien, vooral in stedelijke gebieden waar veel linden zijn aangeplant.

[1] Seward et al: Description of Phytomonas oxycareni n. sp. from the Salivary Glands of Oxycarenus lavaterae in Protist - 2017. Zie hier.